Çocuğum Otizmli Mi? Otizm Spektrum Bozukluğu Nedir, Nasıl Teşhis Edilir?

Otizm Nedir?

Otizm spektrum bozukluğu (ASD), bir grup nörogelişimsel bozukluğu tanımlamak adına kullanılan geniş bir terim olarak karşımıza çıkar. Bu ortaya çıkan bozukluklar, iletişim ve sosyal etkileşimle ilgili problemler ile karakterizedir. Otizm spektrum bozukluğu olan kişiler genellikle kısıtlı, tekrarlayan ve basmakalıp ilgi alanları veya davranış kalıpları gösterir. Otizm spektrum bozukluğu, ırk, kültür ya da ekonomik geçmişe bakılmaksızın dünyanın her yerindeki bireylerde ortaya çıkabilir, bulunabilir.

Otizmin belirti ve semptomları, değişkenlik gösterir.

Otizm, kendisini bir dizi semptomla ifade eder. Otizm spektrum bozukluğu (OSB) bebeklik döneminde ve erken çocukluk döneminde ortaya çıkar ve konuşmayı, oynamayı ve başkalarıyla etkileşim kurmayı öğrenme gibi birçok temel gelişim alanında gecikmelere neden olur.

Otizmin belirti ve semptomları, değişkenlik gösterir. Otizmi olan kimi çocukların yalnızca hafif bozuklukları varken, kimilerinin de üstesinden gelmek için daha fazla engeli vardır. Bununla beraber, otizm spektrumundaki her çocuğun, en azından bir nebzeye kadar aşağıdaki üç alanda sorunları bulunmaktadır:

  • Sözlü ve sözsüz iletişim kurmak
  • Başkalarıyla ve çevrelerindeki dünyayla ilgili olaylarla iletişim
  • Esnek düşünmek ve davranmak
Otizm spektrum bozukluğu (ASD), bir grup nörogelişimsel bozukluğu tanımlamak adına kullanılan geniş bir terim olarak karşımıza çıkar.

Otizme neyin sebep olduğu ve en iyi bir şekilde nasıl tedavi edileceği konusunda doktorlar, ebeveynler ve uzmanlar arasında farklı görüşler bulunmaktadır. Buna karşın herkesin hemfikir olduğu bir gerçek bulunur: erken ve yoğun müdahale yardımcı olur. Bu durum, risk altındaki çocuklar ile erken belirtiler gösteren çocuklar arasında büyük farklılar ortaya çıkabilir. Ancak çocuğunuzun yaşı ne olursa olsun, umudunuzu kaybetmeyin. Tedavi, otizmin etkilerinin azaltılmasına yardımcı olur ve çocuğunuzun hayatta gelişmesine faydalı olabilir.

Otizm spektrum bozukluğu olan kişiler genellikle kısıtlı, tekrarlayan ve basmakalıp ilgi alanları veya davranış kalıpları gösterir.

Otizm Spektrum Bozuklukları

Otizm, tek bir hastalık değil, ortak bir semptom özüne sahip yakından ilişkili bir bozukluklar yelpazesidir. Otizm spektrumundaki her bireyin sosyal etkileşim, empati, iletişim ve esnek davranışla ilgili bir dereceye kadar sorunları vardır. Ancak engellilik düzeyi ve semptomların kombinasyonu kişiden kişiye büyük ölçüde değişir. Örneğin, aynı tanıya sahip iki çocuğu ele aldığımızda, bu iki çocuğun davranışları ve yetenekleri söz konusu olduğunda çok farklı görünebilir.

Otizm spektrumundaki bir çocukla ilgilenen bir ebeveynsen iseniz, yüksek işlevli otizm, atipik otizm ya da yaygın gelişimsel bozukluk gibi daha birçok farklı terim düşüncelerinizde yankılanabilir. Bu terimler kafa karıştırıcı olabilir, sadece çok fazla olduğu için değil, aynı zamanda doktorlar, terapistler ve diğer ebeveynler bunları farklı şekillerde kullanabilecekleri için.

Otizm spektrum bozukluğu, ırk, kültür ya da ekonomik geçmişe bakılmaksızın dünyanın her yerindeki bireylerde ortaya çıkabilir, bulunabilir.

Ancak doktorlar, öğretmenler ve diğer uzmanlar otizm spektrum bozukluğu olarak adlandırdıkları şey ne olursa olsun, gerçekten önemli olan çocuğunuzun benzersiz ihtiyaçlarıdır. Hiçbir teşhis etiketi size çocuğunuzun tam olarak hangi zorluklarla karşılaşacağını söyleyemez. Soruna ne diyeceğinize odaklanmak yerine çocuğunuzun ihtiyaçlarını karşılayan bir tedavi bulmak, yapabileceğiniz en yararlı şeydir. Çocuğunuzun semptomları için yardım almaya başlamak için bir teşhise ihtiyacınız yok.

Çocuğunuzun birkaç otizm benzeri semptomu olduğu için, bunun Otizm Spektrum Bozukluğu olduğu anlamına gelmediğini unutmayın. Otizm Spektrum Bozukluğu, bir kişinin iletişim kurma, hayatı keşfetme, oyun oynama ve genel öğrenme yeteneğini bozan birden çok semptomun varlığına dayanarak teşhis edilir.

Otizm spektrum bozukluğu (OSB) bebeklik döneminde ve erken çocukluk döneminde ortaya çıkar

Sosyal Davranış ve Sosyal Anlayış

Bilmeniz gereken önemli noktalardan biri, Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar için temel sosyal etkileşimin bir hayli zor olduğudur. Belirtiler şunları içerebilir:

  • Olağandışı ya da uygunsuz bir vücut dili, jestler ve yüz ifadeleri (örneğin, göz temasından kaçınmak vb.).
  • Başkalarına ilgi duymama ya da ilgi alanlarını veya başarıları paylaşma
  • Başkalarına yaklaşma veya sosyal etkileşim kurma olasılığı düşük; uzak ve bağımsız olarak karşımıza çıkıyor; yalnız olmayı tercih ediyor.
  • Başkalarının duygularını, tepkilerini ve sözsüz ipuçlarını anlamada güçlük.
  • Dokunulmaya karşı direnç.
  • Aynı yaştaki çocuklarla arkadaşlık kurmada zorluk veya başarısızlık.
Otizmi olan kimi çocukların yalnızca hafif bozuklukları varken, kimilerinin de üstesinden gelmek için daha fazla engeli vardır.

Konuşma ve Dil

Önemli olan diğer bir nokta, Otizm Spektrum Bozukluğu olan çoğu çocuk, konuşma ve dil anlama ile mücadele eder. Belirtiler şunları içerebilir:

  • Nasıl konuşulacağını öğrenmede gecikme (iki yaşından sonra) veya hiç konuşmama.
  • Tipik olmayan bir ses tonuyla veya tuhaf bir ritim veya perdeyle konuşmak.
  • İletişim amacı olmadan tekrar tekrar kelime veya cümleleri tekrarlamak.
  • Bir konuşma başlatmada veya devam ettirmede sorun yaşanması.
  • İhtiyaçları veya arzuları iletmede güçlük.
  • Basit ifadeleri veya soruları anlamama.
  • Söylenenleri tam anlamıyla almak, mizahı, ironiyi ve alaycılığı kaçırmak.
Otizme neyin sebep olduğu ve en iyi bir şekilde nasıl tedavi edileceği konusunda doktorlar, ebeveynler ve uzmanlar arasında farklı görüşler bulunmaktadır.

Kısıtlı Davranış ve Oyun

Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuklar davranışlarında, aktivitelerinde ve ilgi alanlarında genellikle kısıtlı, katı ve hatta takıntılıdır. Belirtiler şunları içerebilir:

  • Tekrarlayan vücut hareketleri (el çırpma, sallanma, dönme); sürekli hareket edilmesi.
  • Olağandışı nesnelere takıntılı bağlanma (lastik bantlar, anahtarlar, ışık anahtarları).
  • Bazen sayıları veya sembolleri (haritalar, plakalar, spor istatistikleri) içeren dar bir ilgi konusu ile meşgul olma.
  • Aynılık, düzen ve rutinler için güçlü bir ihtiyaç (örneğin, oyuncakları sıralamak, katı bir programı takip etmek). Rutinlerinde veya ortamlarında meydana gelen değişiklik yüzünden üzülür.
  • Sakarlık, atipik duruş veya garip hareket etme biçimleri.
  • Dönen nesneler, hareket eden parçalar veya oyuncak parçaları (örneğin, arabanın tamamı ile oynamak yerine tekerlekleri bir yarış arabasında döndürmek) büyülüyor.
  • Duyusal girdiye hiper veya hipo-reaktif (ör. Belirli seslere veya dokulara kötü tepki verir, sıcaklık veya ağrıya kayıtsız görünür).
Otizm, tek bir hastalık değil, ortak bir semptom özüne sahip yakından ilişkili bir bozukluklar yelpazesidir.

Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar Nasıl Oynar?

Göze çarpan şeylere işaret eden tipik bir meraklı küçük çocuğun aksine, OSB’li çocuklar genellikle ilgisiz veya çevrelerinde olup bitenlerden habersiz görünürler. Ayrıca oynama şekillerinde de farklılıklar gösterirler. İşlevsel oyunla veya oyuncak aletler veya pişirme seti gibi temel kullanım amacına sahip oyuncakları kullanmakta sorun yaşayabilirler. Genellikle hayal ürünü oyunlar sergilemezler, grup oyunlarına çoğunlukla girmezler, başkalarını taklit etmezler, işbirliği yapmazlar ya da oyuncaklarını yaratıcı şekillerde kullanmazlar.

Otizm spektrumundaki her bireyin sosyal etkileşim, empati, iletişim ve esnek davranışla ilgili bir dereceye kadar sorunları vardır.

Otizm Spektrum Bozukluğunun İlgili Belirti ve Semptomları

Otizmin tam bir teşhis kriterlerinin kolu olmasa dahi, otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar genellikle aşağıda yer alan sorunlardan bir ya da daha fazlasından muzdarip olabilir:

  • Duyusal sorunlar: Otizm spektrum bozukluğu olan birçok çocuk duyusal uyaranlara ya yetersiz tepki verir ya da aşırı tepki verir. Bazen sağır görünecek kadar bile kendileriyle konuşan insanları görmezden gelebilirler. Lakin diğer zamanlarda en düşük seslerden dahi rahatsız olabilirler. Telefonun çalması gibi ani sesler rahatsız edici olabilir ve rahatsız edici sesi bastırmak için kulaklarını kapatarak ve tekrarlayan sesler çıkararak tepki verebilirler. Otizm spektrumundaki çocuklar da dokunmaya ve dokuya karşı oldukça hassas olma eğilimindedir. Sırtlarına hafifçe vurarak veya belirli bir kumaşın cildine karşı hissettiği hisle ezilebilirler.
  • Duygusal zorluklar: Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar duygularını düzenlemekte veya uygun şekilde ifade etmekte zorluk çekebilirler. Örneğin, çocuğunuz görünürde hiçbir neden olmadan histerik bir şekilde bağırmaya, ağlamaya veya gülmeye başlayabilir. Stresli olduklarında, yıkıcı ve hatta saldırgan davranışlar sergileyebilirler (bir şeyleri kırmak, başkalarına vurmak veya kendilerine zarar vermek).
  • Eşit olmayan bilişsel yetenekler: ASD, tüm zekâ seviyelerinde ortaya çıkar. Bununla birlikte, ortalamadan yüksek zekâya sahip çocuklar bile genellikle eşitsiz bir şekilde bilişsel beceriler geliştirmiştir. Gözlemlenen durumlardan birisi de, sözel beceriler sözel olmayan becerilerden daha zayıf olma eğiliminde olarak karşımıza çıkar. Ek olarak, Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar tipik olarak anlık hafıza veya görsel becerileri içeren görevlerde başarılı olurken, sembolik veya soyut düşünmeyi içeren görevler daha zordur.
Otizm spektrumundaki bir çocukla ilgilenen bir ebeveynsen iseniz, yüksek işlevli otizm, atipik otizm ya da yaygın gelişimsel bozukluk gibi daha birçok farklı terim düşüncelerinizde yankılanabilir.

Otizm Spektrum Bozukluğu Teşhisi Almak

OSB teşhisine giden yol zor ve zaman alıcı olabilir. Aslında, resmi bir tanı konulmadan önce OSB’nin ilk semptomlarının fark edilmesinden sonra genellikle iki ila üç yıl geçmektedir. Bu, çoğunlukla çocuğu etiketleme ya da yanlış teşhis etme endişelerinden kaynaklı bir durumdur. Bununla birlikte, doktor bir ebeveynin endişelerini ciddiye almazsa veya aile gelişimsel bozukluklarda uzmanlaşmış sağlık uzmanlarına yönlendirilmezse, OSB teşhisi de ertelenebilir.

Eğer çocuğunuzun ASD sahip olduğunu endişeleniyorsanız, bir klinik tanı önemlidir. Ancak çocuğunuzun tedaviye girmesi için bu teşhisi beklemeyin. Okul öncesi yıllarda erken müdahale, çocuğunuzun gelişimsel gecikmelerinin üstesinden gelme şansını artıracaktır. Bundan dolayı, çeşitli tedavi seçeneklerine bakın ve henüz net bir tanı bekliyorsanız endişelenmemeye ve sakin kalmaya çalışın. Çocuğunuzun problemine kesin bir şekilde etiket koymak, semptomları tedavi etmekten çok daha az önemli bir durumdur ki bunu unutmamaya çalışın.

Hiçbir teşhis etiketi size çocuğunuzun tam olarak hangi zorluklarla karşılaşacağını söyleyemez.

Otizm Spektrum Bozukluğunun Teşhisi

Çocuğunuzun otizm spektrum bozukluğu ya da başka bir gelişimsel durumu olup olmadığını belirlemek için, doktorlar çocuğunuzun başkaları ile etkileşim ve iletişim kurma gibi durumlarına ve davranış şekillerine dikkatle bakarlar. Konulan teşhis, ortaya çıkan davranış kalıplarına dayanır.

Çocuğunuzun otizm spektrum bozukluğu olduğuna dair şüpheleriniz varsa, aile hekiminizden veya çocuk doktorunuzdan, sizi bir otizm uzmanına kapsamlı bir değerlendirme için yönlendirmesini talep edin. Otizm spektrum bozukluğunun teşhisi karmaşık olduğu için, bu durumda, alanında uzmanlaşmış, yeterli eğitim ve deneyime sahip uzmanlarla tanışmanız çok önemlidir.

Çocuğunuzun semptomları için yardım almaya başlamak için bir teşhise ihtiyacınız yok.

Çocuğunuzun teşhisine dâhil olan uzmanlardan oluşan ekip şunları içerebilir:

  • Çocuk psikologları
  • Çocuk psikiyatristleri
  • Konuşma patologları
  • Gelişimsel pediatristler
  • Pediatrik nörologlar
  • Odyologlar
  • Fiziksel terapistler
  • Özel eğitim öğretmenleri

Otizm Spektrum Bozukluğunun teşhisi kısa bir süreç değildir. OSB için kesin olarak teşhis sağlayacak tek bir tıbbi test yoktur; bunun yerine, çocuğunuzun problemini doğru bir şekilde belirlemek için birden fazla değerlendirme ve test gerekli olabilir.

Çocuğunuzun birkaç otizm benzeri semptomu olduğu için, bunun Otizm Spektrum Bozukluğu olduğu anlamına gelmediğini unutmayın.

Otizm Spektrum Bozukluğu İçin Değerlendirilme

  • Ebeveyn görüşmesi: Teşhis değerlendirmesinin ilk aşamasında, uzmanınıza çocuğunuzun tıbbi, gelişimsel ve davranışsal geçmişi hakkında birçok geniş bilgi vereceksiniz. Bir günlük tutuyorsanız ya da sizlerin durumunu ilgilendiren herhangi bir şey hakkında not alıyorsanız, bu bilgileri doktorunuzla paylaşmalısınız. Hekim, ayrıca ailenizin tıbbi geçmişi hakkında da bilgi almak isteyebilir.
  • Tıbbi muayene: Tıbbi muayene genel bir fiziksel, nörolojik muayene, laboratuvar testleri ve genetik testleri içerisinde barındırır. Çocuğunuz, gelişimsel sorunlarının nedenini belirlemek ve birlikte var olan koşulları tespit etmek için bu tam taramadan geçecektir.
  • İşitme testi: Çocuğunuz herhangi bir işitme bozukluğunun yanı sıra bazen otizmle birlikte ortaya çıkan diğer işitme sorunları veya ses hassasiyetleri için test edildikleri resmi bir odyolojik değerlendirmeden geçecektir.
  • Gözlem: Gelişim uzmanları, OSB ile ilişkili olağandışı davranışları bulmak için çocuğunuzu çeşitli ortam ve mekanlarda gözlemleyecektir. Çocuğunuzun diğer insanlarla oynamasını veya etkileşimde bulunmasını izleyebilirler.
  • Kurşun taraması: Kurşun zehirlenmesi otistik semptomlara neden olabileceğinden, bazı uzmanlar, gelişimsel gecikmeleri olan tüm çocukların kurşun zehirlenmesi açısından taranmasını önermektedir.
Otizm Spektrum Bozukluğu, bir kişinin iletişim kurma, hayatı keşfetme, oyun oynama ve genel öğrenme yeteneğini bozan birden çok semptomun varlığına dayanarak teşhis edilir.

Çocuğunuzun semptomlarına ve ciddiyetine bağlı olarak, tanısal değerlendirme ayrıca konuşma, zekâ, sosyal, duyusal işleme ve motor beceri testlerini de içerebilir. Bu testler yalnızca otizmi teşhis etmede değil, aynı zamanda çocuğunuzun ne tür bir tedaviye ihtiyacı olduğunu belirlemede de yardımcı olabilir:

  • Konuşma ve dil değerlendirmesi: Bir konuşma patoloğu, çocuğunuzun konuşma ve iletişim yeteneklerini otizm belirtileri açısından değerlendirecektir. Uzman, belirli dil bozuklukları ya da bozukluklarının herhangi bir göstergesini arayacaktır.
  • Bilişsel test: Çocuğunuza standart bir zekâ testi yapılabilir.
  • Uyarlanabilir işleyiş değerlendirmesi: Çocuğunuz, gerçek yaşam koşullarında işlev görme, problem çözme ve uyum sağlama yetenekleri açısından değerlendirilebilir. Bu, sosyal, sözel olmayan ve sözlü becerilerin test edilmesinin yanı sıra giyinme ve beslenme gibi günlük görevleri yerine getirme becerisini içerebilir.
  • Duyusal-motor değerlendirme: Bu değerlendirmede, bir fizyoterapist veya mesleki terapist çocuğunuzun ince motor, kaba motor ve duyusal işleme becerilerini değerlendirebilir.
Bilmeniz gereken önemli noktalardan biri, Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar için temel sosyal etkileşimin bir hayli zor olduğudur.

Ebeveynler Uyarı İşaretlerini Nasıl Fark Edebilir?

Bir ebeveyn olarak, otizmin en erken uyarı semptomlarını gözlemlemek için en iyi konumda bulunuyorsunuz. Çocuğunuzu herkesten daha iyi biliyor ve tanıyorsunuz. Bununla beraber on beş dakikalık kısa bir ziyarette bir çocuk doktorunun görme şansı bulamayabileceği davranışları veya tuhaflıkları gözlemleme imkânınız oluyor. Çocuğunuzun doktoru değerli bir ortağınız olabilir, lakin kendi gözlemlerinizin ve deneyimlerinizin önemini asla hafife almayın. Burada önemli olan, kendinizi eğitmektir, böylece neyin önemli neyin olmadığını bilirsiniz.

  • Çocuğunuzun gelişimini izleyin. Otizm çeşitli gelişimsel gecikmeler içerdiği için çocuğunuzun sosyal, duygusal ve bilişsel dönüm noktalarına ne zaman ulaştığına ya da bu durumların olup olmadığına dikkat etmek, sorunu erkenden fark etmenin etkili bir yoludur. Gelişimsel gecikmeler her zaman otizme işaret etmez fakat yüksek bir riske işaret edebilir.
  • Endişeniz varsa harekete geçin. Her çocuk farklı bir hızda gelişir, bu nedenle çocuğunuz konuşmak veya yürümek için biraz geç kalırsa paniğe kapılmanıza gerek yoktur. Fakat çocuğunuz yaşının kilometre taşlarını karşılamıyorsa ya da başka bir sorundan şüpheleniyorsanız, endişelerinizi derhal çocuğunuzun doktoruyla paylaşın. Beklemeyin.
Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuklar davranışlarında, aktivitelerinde ve ilgi alanlarında genellikle kısıtlı, katı ve hatta takıntılıdır.
  • Bekle ve gör yaklaşımını kabul etmeyin. Birçok endişeli ebeveyne “Endişelenmene gerek yok” ya da “Biraz bekle ve gör” gibi cümleler söylenir. Ancak beklemek, yapabileceğiniz en kötü şeydir. Çocuğunuzun gelişim için güzel bir şansa sahip olduğu bir yaşta kıymetli vahtinizi kaybetme riskiyle karşı karşıyasınız. Ayrıca, gecikmeye otizmden mi yoksa başka bir faktörden mi kaynaklansın, gelişimsel olarak gecikmiş çocukların problemlerinden “kurtulmaları” pek olası değildir.
  • İçgüdülerinize güvenin. Normal bir şekilde, çocuğunuzun hekimi sizin endişelerinizi ciddiye alacak ve otizm ya da diğer gelişimsel gecikmeler için kapsamlı bir inceleme/değerlendirme yapacaktır. Ancak bazen, iyi niyetli doktorlar bile kırmızı alarmları kaçırır veya sorunları hafife alır. Size bir şeylerin yanlış olduğunu söylüyorsa içgüdülerinizi dinleyin ve ısrarcı olun. Doktorla ayrıca bir takip randevusu ayarlayın, ikinci bir doktordan görüş alın veya bir çocuk gelişim uzmanına sevkinizi isteyin.
Önemli olan diğer bir nokta, Otizm Spektrum Bozukluğu olan çoğu çocuk, konuşma ve dil anlama ile mücadele eder.

Bebeklerde ve Küçük Çocuklarda Otizmin Belirti ve Semptomları

Otizme bebeklik döneminde yakalanıldığı takdirde, tedavi genç beynin olağanüstü esnekliğinden tam olarak faydalanabilmektedir. Otizmin 24 aydan önce teşhis edilmesi zor olsa da, semptomlar genellikle 12 ila 18 ay arasında ortaya çıkar. Belirtiler, bebek 18 aylık olduğu zaman gözlemlenirse, yoğun tedavi beynin yeniden bağlanmasına ve semptomların tersine çevrilmesine fayda sağlayabilir.

Otizmin ilk gözlemlenebilen belirtileri, tipik davranışların yokluğunu içerir. Ama atipik davranışların varlığını içermez. Bundan olayı fark edilmesi kimi zaman zor olabilir. Bazı durumlarda, otizmin en erken belirtileri, bebek sessiz, bağımsız ve iddiasız görünebileceğinden, “iyi bir bebeğin” belirtileri olarak yanlış yorumlanır. Eğer, neye bakacağınızı bilecek bir bilinçte iseniz, uyarı işaretlerini erken yakalayabilirsiniz. Bazı otistik bebekler kucaklaşmaya dahi tepki vermez, kucağa alınmak için uzanmaz ya da bebekler beslenirken annelerine bakmazlar.

OSB’li çocuklar genellikle ilgisiz veya çevrelerinde olup bitenlerden habersiz görünürler.

Daha Büyük Çocuklarda Belirti ve Semptomlar

Çocuklar büyüdükçe, semptomlar belirgin hale gelmektedir. Bir çok uyarı işareti ve çoğu semptomu gözlemleyebilirsiniz ancak bunlar tipik olarak bozulmuş sosyal beceriler, konuşma ve dil zorlukları, sözlü olmayan iletişim zorlukları vb. etrafında döner.

  • Diğer insanlardan veya çevrelerinde olup bitenlerden ilgisiz veya habersiz görünür.
  • Başkalarıyla nasıl bağlantı kurulacağını, nasıl oynanacağını veya arkadaş edinileceğini bilmez.
  • Dokunulmamayı, tutulmamayı veya kucaklanmamayı tercih eder.
  • Hayali oyun oynamaz, çoğu kez grup oyunlarına girmez, başkalarını taklit etmez veya oyuncakları yaratıcı şekillerde kullanmaz.
  • Duyguları anlamakta veya onlar hakkında konuşmakta güçlük çeker.
  • Başkalarının onlarla konuştuğunu duymaz.
  • İlgi alanlarını veya başarıları başkalarıyla (çizimler, oyuncaklar) paylaşmaz.
Genellikle hayal ürünü oyunlar sergilemezler, grup oyunlarına çoğunlukla girmezler, başkalarını taklit etmezler, işbirliği yapmazlar ya da oyuncaklarını yaratıcı şekillerde kullanmazlar.

OSB olan çocuklar için temel sosyal iletişim içeren çoğu durum zor olabilir. OSB’li pek çok çocuk, kendi dünyalarında, diğerler insanlardan uzak ve bağımsız yaşamayı tercih ediyor.

  • Tipik olmayan bir ses tonuyla veya tuhaf bir ritimle veya perdeyle konuşur (örneğin her cümleyi bir soru soruyormuş gibi bitirir).
  • Aynı kelimeleri veya cümleleri, genellikle iletişim amacı olmadan tekrar tekrar tekrarlar.
  • Bir soruya cevap vermek yerine tekrarlayarak cevap verir.
  • Dili yanlış kullanır (gramer hataları, yanlış kelimeler) veya üçüncü şahıs olarak kendisine atıfta bulunur.
  • İhtiyaç veya arzuları iletmekte güçlük çeker.
  • Basit talimatları, ifadeleri veya soruları anlamaz.
  • Söylenenleri tam anlamıyla alır yani mizah, ironi vs. ayrımı olmaz.
Otizm spektrum bozukluğu olan birçok çocuk duyusal uyaranlara ya yetersiz tepki verir ya da aşırı tepki verir.

OSB olan çocuklar konuşma ve dil konusunda oldukça zorluk yaşarlar. Genellikle de geç konuşmaya başlarlar.

  • Göz temasından kaçınır.
  • Söyledikleriyle eşleşmeyen yüz ifadeleri kullanır.
  • Başkalarının yüz ifadelerini, ses tonunu ve jestlerini algılamaz.
  • Çok az jest yapar (işaret etmek gibi). Soğuk veya “robot benzeri” olarak karşımıza çıkabilir.
  • Görüntülere, kokulara, dokulara vb. alışılmadık bir şekilde tepki verir. Özellikle yüksek seslere oldukça duyarlı olabilir.
  • Atipik duruş, eksantrik hareket etme vs. yolları (örneğin, sadece sessizce yürümek).
Otizm spektrumundaki çocuklar dokunmaya ve dokuya karşı oldukça hassas olma eğilimindedir.

OSB olan çocuklar, ince sözel olmayan ipuçlarını anlamakta ve beden dilini kullanmakta da sorun yaşarlar. Bu, sosyal etkileşimin “alıp vermesini” çok zorlaştırır.

  • Oldukça katı rutinleri olur (örneğin, okula gitmek için belirli bir yoldan gitmekte ısrar eder).
  • Program veya ortamdaki herhangi bir değişikliğe uyum sağlamakta güçlük çeker (örneğin, mobilyalar yeniden düzenlenirse veya uyku zamanı normalden farklı bir zamanda olursa öfke nöbeti geçirir).
  • Oyuncaklar, ışıklı anahtarlıklar, lastik bantlar vs. garip nesnelere alışılmadık şekilde bağlanırlar. Her şeyi saplantılı bir şekilde sıralar veya belirli bir sıraya göre düzenler.
  • Sıklıkla sayılar veya semboller içeren dar bir ilgi konusu ile meşgul olma (örneğin, haritalar, tren tarifeleri veya spor istatistikleri hakkındaki gerçekleri ezberleme ve ezberleme).
  • Tavan vantilatörü gibi hareketli nesneleri uzun süre izleyerek ya da bir oyuncak arabanın tekerlekleri gibi bir nesnenin belirli bir kısmına odaklanarak uzun süreler geçirir.
  • Elleri çırpma, sallanma ya da dönme gibi aynı eylemleri veya hareketleri tekrar tekrar yaparlar (bunlar, kendi kendini uyaran davranış veya “stimming” olarak bilinir).
  • Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar genellikle kısıtlıdır, esnek değildir ve hatta davranışlarında, faaliyetlerinde ve ilgi alanlarında takıntılıdır.
Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar duygularını düzenlemekte veya uygun şekilde ifade etmekte zorluk çekebilirler.

Otizme Ortak Kısıtlı ve Tekrarlayan Davranışlar

  • El çırpmak
  • İleri geri sallanmak
  • Bir daire içinde dönmek
  • Parmak sallama
  • Işıklara bakmak
  • Parmakları gözlerin önünde hareket ettirmek
  • Parmak şıklatmak
  • Kulaklara dokunmak
  • Kaşıma
  • Oyuncak sıralamak
  • Dönen nesneler
  • Tekerlek Döndürme
  • Hareketli nesneleri izleme
  • Titreşen ışık açma ve kapama
  • Tekrar eden kelimeler veya sesler
Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar tipik olarak anlık hafıza veya görsel becerileri içeren görevlerde başarılı olurken, sembolik veya soyut düşünmeyi içeren görevler daha zordur.

Otizmin Nedenleri

Yakın dönemlere değin çoğu bilim insanı otizmin çoğunlukla genetik faktörlerden kaynaklandığına inanıyordu. Lakin yenilik getiren bazı araştırmalar, otizmin gelişiminde çevresel faktörlerin de önemli olabileceğini gösteriyor.

Bebekler, daha sonra anne karnındayken ya da doğumdan bir süre sonra, dış ortamdaki bazı şeyler tarafından tetiklenen otizme karşı genetik bir kırılganlıkla doğabilirler. Bu açıdan, çevrenin vücut dışındaki herhangi bir şey ifade ettiğine önem vermek/dikkat çekmek önemlidir. Atmosferdeki kirlilik veya toksinler gibi şeylerle sınırlı değildir. Toparlarsak, en önemli ortamlardan birinin doğum öncesi ortam olduğunu söylemek mümkündür.

Çocuğunuzun otizm spektrum bozukluğu olduğuna dair şüpheleriniz varsa, aile hekiminizden veya çocuk doktorunuzdan, sizi bir otizm uzmanına kapsamlı bir değerlendirme için yönlendirmesini talep edin.

Otizme Neden Olabilecek Doğum Öncesi Faktörler

  • Hamilelikte, özellikle ilk 3 ayda antidepresan kullanmak
  • Hamileliğin erken dönemlerinde beslenme yetersizliği, özellikle yeterince folik asit alamama.
  • Anne ve babanın yaşı
  • Olması gerekenden düşük doğum ağırlığı ve neonatal anemi dahil doğumda ya da doğumdan hemen sonra sonra komplikasyonlar
  • Hamilelik sırasında anne enfeksiyonları.
  • Hamileyken böcek ilaçları gibi kimyasal kirleticilere maruz kalma

Bu doğum öncesi risk faktörleri hakkında daha fazla klinik araştırmaya gereksinim vardır, fakat hamileyseniz veya hamile kalmaya çalışıyorsanız, bebeğinizin otizm riskini azaltmak için şimdi adımlar atmaktan zarar gelmez.

Otizm spektrum bozukluğunun teşhisi karmaşık olduğu için, bu durumda, alanında uzmanlaşmış, yeterli eğitim ve deneyime sahip uzmanlarla tanışmanız çok önemlidir.

Otizm Riskini Azaltmak: Hamile Anneler İçin İpuçları

  • Bir multivitamin alın. Günlük olarak ortalama 400 mikrogram folik asit almak, spina bifida vb. doğum kusurlarını önlemeye yardımcı olmaktadır. Bunun otizm riskini azaltmaya da yardımcı olup olmayacağı belli değil, ancak vitamin almak zarar veremez.
  • SSRI’lar hakkında bilgi alın. SSRI kullanan (veya hamilelik sırasında depresyon gelişen) kadınlar, bu ilaçların tüm riskleri ve faydaları hakkında bir klinisyenle konuşmalıdır. Annede tedavi edilmeyen depresyon, daha sonra çocuğunun refahını da etkileyebilir, bu nedenle bu verilmesi kolay bir karar değildir.
  • Doğum öncesi bakım uygulayın. Besleyici yiyecekler tüketmek, enfeksiyonlardan kaçınmaya çalışmak ve düzenli kontroller için doktora gitmek, sağlıklı bir çocuk doğurma şansını artırmaktadır.
Otizm Spektrum Bozukluğunun teşhisi kısa bir süreç değildir.

Otizmli Çocuğunuzun Gelişmesine Yardımcı Olmak

Otizm Spektrum Bozukluğu (ASD) olan bir çocuğun zorluklarının üstesinden gelmesine yardımcı olmak için yapabileceğiniz birçok şey vardır. Bu ebeveynlik ipuçları, tedavileri ve hizmetleri yardımcı olabilir.

Yakın zamanda çocuğunuzun OSB olduğunu ya da olabileceğini öğrendiyseniz, muhtemelen bundan sonra ne olacağını merak ediyor ve sürekli endişeleniyorsunuzdur. Hiçbir ebeveyn, bir çocuğun mutlu ve sağlıklı olmaktan başka bir şey olduğunu duymaya asla hazır değildir ve bir OSB teşhisi özellikle korkutucu olabilir. Çocuğunuza en iyi nasıl yardım edeceğiniz konusunda emin olamayabilir veya çelişkili tedavi tavsiyeleri kafanız karışabilir. Veya OSB’nin tedavi edilemez, ömür boyu sürecek bir durum olduğu söylenmiş olabilir ve yapacağınız hiçbir şeyin bir fark yaratmayacağından endişe duyabilirsiniz.

OSB’nin bir kişinin basitçe başa çıktığı bir konu olmadığı doğru olsa da, çocukların yeni beceriler kazanmasına ve çok çeşitli gelişimsel zorlukların üstesinden gelmesine fayda sağlayacak birçok tedavi vardır. Evde davranış terapisinden ve okul temelli programlara kadar, çocuğunuzun özel ihtiyaçlarını karşılamak ve yaşamda öğrenmesine, büyümesine ve gelişmesine yardımcı olmak için yardım mevcuttur.

OSB’li bir çocuğa bakarken, kendinize de bakmak önemlidir. Duygusal olarak güçlü olmak, muhtaç durumda olan çocuğunuz için olabileceğiniz en iyi ebeveyn olmanızı sağlar. Birtakım ebeveynlik ipuçları, otistik bir çocukla hayatı kolaylaştırmak adına yarar sağlayabilir.

Çocuğunuzun semptomlarına ve ciddiyetine bağlı olarak, tanısal değerlendirme ayrıca konuşma, zekâ, sosyal, duyusal işleme ve motor beceri testlerini de içerebilir.

Teşhis İçin Beklemeyin

OSB’si olan veya buna bağlı gelişimsel gecikmeleri olan bir çocuğun ebeveyni olarak yapabileceğiniz en iyi şey tedaviye hemen başlamaktır. Bir şeylerin ters gittiğinden şüphelendiğiniz anda yardım isteyin. Çocuğunuzun daha sonra yakalayıp yakalayamayacağını veya sorunu aşıp büyütmeyeceğini görmek için beklemeyin. Resmi bir teşhis için beklemeyin bile. OSB olan çocuklar ne kadar erken zamanda yardım alırsa, tedavi başarı şansı o kadar da artar. Erken müdahale, çocuğunuzun gelişimini hızlandırmanın ve yaşam boyu otizm semptomlarını azaltmanın en etkili yoludur.

Otizm hakkında bilgi edinin. Otizm spektrum bozukluğu hakkında bilgi hakimiyetiniz ne kadar iyi olur ise çocuğunuz için bilinçli kararlar vermek için o kadar donanımlı olursunuz. Tedavi seçenekleri hakkında kendinizi eğitin, sorular sorun ve tüm tedavi kararlarına katılın.

Çocuğunuz hakkında bir uzman olun. Çocuğunuzun zorlayıcı veya rahatsız edici davranışlarını neyin tetiklediğini ve neyin olumlu bir tepki uyandırdığını öğrenin. Çocuğunuz neyi stresli veya korkutucu buluyor? Sakinleştirici mi? Rahatsız? Keyifli mi? Çocuğunuzu neyin etkilediğini anlarsanız, sorunları gidermede ve zorluklara neden olan durumları önlemede veya değiştirmede daha iyi olacaksınız.

Çocuğunuzu, tuhaflıkları ve hepsini kabul edin. Otistik çocuğunuzun diğer çocuklardan ne kadar farklı olduğuna ve hayatında neleri kaçırdığına odaklanmak yerine, kabul etme düşüncesini uygulayın. Çocuğunuzun küçük başarıları kutlayın ve çocuğunuzu başkalarıyla karşılaştırmayı mutlaka bırakın. Sizden sevgiyle beraber koşulsuz sevildiğini ve kabul edildiğini hissetmek çocuğunuza mutlaka her şeyden çok yardımcı olacaktır.

Vazgeçmeyin. Otizm spektrum bozukluğunun seyrini tahmin etmek imkânsızdır. Çocuğunuz için yaşam seyrinin ne yönde gideceği konusunda hemen sonuçlara varmayın. Herkes gibi otizmi olan insanların da büyümek ve yeteneklerini geliştirmek için bütün bir ömürleri vardır.

Bir ebeveyn olarak, otizmin en erken uyarı semptomlarını gözlemlemek için en iyi konumda bulunuyorsunuz.

Otizmli Çocuğunuzun Başarılı Olmasına Yardımcı Olmada 1. İpucu: Yapı ve Güvenlik Sağlayın

Otizm hakkında elinizden gelen her şeyi öğrenmek ve tedaviye dâhil olmak çocuğunuza yardım etmek için uzun bir yol kat edecektir. Ek olarak, aşağıdaki ipuçları hem siz hem de OSB’li çocuğunuz için günlük ev hayatını kolaylaştıracaktır:

  • Tutarlı olun. OSB’li çocuklar, bir ortamda (terapistin ofisi veya okulu gibi) öğrendiklerini ev de dâhil olmak üzere başkalarına uygulamakta zorlanırlar. Örneğin, çocuğunuz okulda iletişim kurmak için işaret dilini kullanabilir, lakin bunu evde sürdürmeyi düşünmez. Çocuğunuzun ortamında tutarlılık yaratmak, öğrenmeyi pekiştirmenin en iyi yoludur. Çocuğunuzun doktorundan neler yaptıklarını öğrenin ve tekniklerine evde devam etmeye çalışın. Çocuğunuzu öğrendiklerini bir ortamdan diğerine aktarmaya teşvik etmek için terapinin birden fazla yerde gerçekleştirilme olasılığını keşfedin. Çocuğunuzla etkileşimde tutarlı olmanız ve zorlu davranışlarla başa çıkmanız da önemlidir.
  • Bir programa bağlı kalın. OSB’li çocuklar, oldukça yapılandırılmış bir programları veya rutinleri olduğunda en iyisini yapma eğilimindedir. Yine, bu, hem ihtiyaç duydukları hem de arzuladıkları tutarlılığa geri döner. Çocuğunuz için yemek, terapi, okul ve yatma vakti için düzenli zamanları olan bir program oluşturun. Bu rutindeki kesintileri minimumda tutmaya çalışın. Kaçınılmaz bir program değişikliği varsa, çocuğunuzu buna önceden hazırlayın.
  • İyi davranışı ödüllendirin. Olumlu pekiştirme, OSB’li çocuklarda uzun bir yol kat edebilir, bu nedenle “onları iyi bir şey yaparken yakalamak” için çaba gösterin. Uygun şekilde hareket ettiklerinde veya yeni bir beceri öğrendiklerinde onları övün, hangi davranış için övüldükleri konusunda çok spesifik olun. Ayrıca onlara bir çıkartma vermek veya en sevdikleri bir oyuncakla oynamalarına izin vermek gibi iyi davranışları için onları ödüllendirmenin başka yollarını araştırın.
  • Bir ev güvenlik bölgesi oluşturun. Evinizde çocuğunuzun rahatlayabileceği ya da güvende hissedebileceği özel bir alan oluşturun. Bu, çocuğunuzun anlayabileceği şekilde sınırların düzenlenmesini ve belirlenmesini içerecektir. Görsel ipuçları yardımcı olabilir (yasaklı alanları işaretleme, evdeki eşyaları resimlerle etiketleme). Ayrıca, özellikle çocuğunuz öfke nöbetleri veya diğer kendine zarar verici davranışlara meyilliyse, evin güvenliğini sağlamanız gerekebilir.
Her çocuk farklı bir hızda gelişir, bu nedenle çocuğunuz konuşmak veya yürümek için biraz geç kalırsa paniğe kapılmanıza gerek yoktur.

İpucu 2: İletişim İçin Sözlü Olmayan Yollar Bulun

OSB’li bir çocukla bağlantı kurmak zor olabilir, ancak iletişim kurmak ve bağ kurmak için konuşmanıza – hatta dokunmanıza – gerek yoktur. Çocuğunuza bakış şeklinizle, sesinizin tonuyla, beden dilinizle ve muhtemelen çocuğunuza dokunma şeklinizle iletişim kurarsınız. Çocuğunuz hiç konuşmasa bile sizinle iletişim halindedir. Sadece dili öğrenmeniz gerekiyor.

  • Sözsüz ipuçlarını ara. Gözlemci ve farkındaysanız, OSB’li çocukların iletişim kurmak için kullandıkları sözlü olmayan ipuçlarını öğrenebilirsiniz. Yaptıkları ses türlerine, yüz ifadelerine ve yorgun, aç olduklarında veya bir şey istediklerinde kullandıkları jestlere dikkat edin.
  • Eğlenmek için zaman ayırın. OSB ile başa çıkan bir çocuk hala bir çocuktur. Hem OSB’li çocuklar hem de ebeveynleri için, yaşam için terapiden daha fazlasına ihtiyaç vardır. Oyun zamanını çocuğunuzun en uyanık olduğu zaman ayarlayın. Çocuğunuzu tebessüm ettiren, güldüren ve kabuğundan çıkmasını sağlayan şeyleri düşünerek birlikte eğlenmenin yollarını bulun. Terapötik veya eğitici görünmüyorlarsa, çocuğunuz muhtemelen bu aktivitelerden en çok keyif alacak. Çocuğunuzun arkadaşlığından ve çocuğunuzun sizinle baskı olmadan zaman geçirmekten zevk almasından kaynaklanan muazzam faydalar vardır. Oyun, tüm çocuklar için öğrenmenin önemli bir parçasıdır ve iş gibi hissetmemelidir.
  • Çocuğunuzun duyusal hassasiyetlerine dikkat edin. OSB’li birçok çocuk ışığa, sese, dokunmaya, tada ve kokuya aşırı duyarlıdır. Otizmi olan kimi çocuklar, duyusal uyaranlara yeteri kadar duyarlı değildir. Hangi görüntülerin, seslerin, kokuların, hareketlerin ve dokunsal hislerin çocuğunuzun “kötü” veya rahatsız edici davranışlarını tetiklediğini ve neyin olumlu bir tepki uyandırdığını öğrenin. Çocuğunuz neyi stresli buluyor? Sakinleştirici mi? Rahatsız? Keyifli mi? Çocuğunuzu neyin etkilediğini anlarsanız, sorunları gidermede, zorluklara neden olan durumları önlemede ve başarılı deneyimler yaratmada daha iyi olacaksınız.
Gelişimsel gecikmeler her zaman otizme işaret etmez fakat yüksek bir riske işaret edebilir.

İpucu 3: Kişiselleştirilmiş Bir Otizm Tedavi Planı Oluşturun

Mevcut pek çok farklı tedavi ile çocuğunuz için hangi yaklaşımın doğru olduğunu bulmak zor olabilir. İşleri daha karmaşık hale getirerek, ebeveynlerden, öğretmenlerden ve doktorlardan farklı ve hatta çelişkili tavsiyeler duyabilirsiniz. Çocuğunuz için bir tedavi planı oluştururken, herkes için işe yarayan tek bir tedavi olmadığını unutmayın. Otizm spektrumundaki her kişi, farklı güçlü ve zayıf yönleriyle benzersizdir.

İyi bir tedavi planı:

  • Çocuğunuzun çıkarlarını geliştirin.
  • Tahmin edilebilir bir program sunun.
  • Görevleri bir dizi basit adım olarak öğretin.
  • Oldukça yapılandırılmış faaliyetlerde çocuğunuzun dikkatini aktif bir şekilde meşgul edin.
  • Düzenli davranış takviyesi sağlayın.
  • Ebeveynleri dâhil edin.
Otizme bebeklik döneminde yakalanıldığı takdirde, tedavi genç beynin olağanüstü esnekliğinden tam olarak faydalanabilmektedir.

Çocuğunuzun tedavisi, kişisel ihtiyaçlarına göre şekillendirilmelidir. Çocuğunuzu en iyi siz tanıyorsunuz, bu nedenle bu ihtiyaçların karşılandığından emin olmak size kalmış. Bunu kendinize aşağıdaki soruları sorarak yapabilirsiniz:

  • Çocuğumun güçlü yönleri ve zayıf yönleri nelerdir?
  • En çok soruna neden olan davranışlar nelerdir? Çocuğum hangi önemli becerilerden yoksun?
  • Çocuğum görerek, dinleyerek veya yaparak en iyi nasıl öğrenir?
  • Çocuğum nelerden hoşlanıyor ve bu aktiviteler tedavide ve öğrenmeyi desteklemek için nasıl kullanılabilir?

Son olarak, hangi tedavi planı seçilirse seçilsin, katılımınızın başarı için hayati önem taşıdığını unutmayın. Tedavi ekibiyle el ele çalışarak ve evde terapiyi takip ederek çocuğunuzun tedaviden en iyi şekilde yararlanmasına yardımcı olabilirsiniz. (Bu yüzden esenliğiniz çok önemlidir!)

Otizmin 24 aydan önce teşhis edilmesi zor olsa da, semptomlar genellikle 12 ila 18 ay arasında ortaya çıkar.

Otizm Tedavilerini Seçmek

Otizm tedavisi ele alındığında, birçok çeşitte terapiler ve yaklaşımlar vardır. Kimi otizm terapileri, mevcut sorunlu davranışları azaltmaya, iletişim ve sosyal beceriler oluşturmaya odaklanmaktadır. Kimi terapiler de duyusal entegrasyon sorunları, motor beceriler, duygusal sorunlar vs. ile ilgilenir.

Yukarıdakiler gibi birçok seçenek varken, araştırmanızı yapmak, otizm tedavisi için bu konuların uzmanlarıyla konuşmak ve sorular sormak son derece önem arz eder. Lakin tek bir terapi türü seçmek zorunda değilsiniz. Otizm tedavisinin amacı, çocuğunuzun benzersiz semptom ve ihtiyaçlarını tedavi etmek olduğu için farklı terapi türünü içeren bir kombine tedavi yaklaşımı benimsenmelidir.

Yaygın otizm tedavileri arasında davranış terapisi, konuşma dili terapisi, oyun temelli terapi, fizik tedavi, mesleki terapi ve beslenme terapisi bulunur. Ancak, rutinin önemli olduğunu ve programın sürdürülebilir bir şekilde tasarlanması gerektiğini unutmayın. Her şeyi aynı anda halletmek mümkün olmadığı için öncelikleri belirleyip tedaviye başlayın.

Otizmin ilk gözlemlenebilen belirtileri, tipik davranışların yokluğunu içerir.

İpucu 4: Yardım ve Destek Bulun

OSB’li bir çocuğa bakmak çok fazla enerji ve zaman gerektirebilir. Kendinizi bunalmış, stresli veya cesaretsiz hissettiğiniz günler olabilir. Ebeveynlik hiç kolay değil ve özel ihtiyaçları olan bir çocuk yetiştirmek daha da zor. Olabileceğiniz en iyi ebeveyn olmak için kendinize iyi bakmanız çok önemlidir.

Her şeyi kendi başınıza yapmaya çalışmayın. Zorunda değilsin! OSB’li çocukların ailelerinin tavsiye, yardım eli, savunuculuk ve destek için başvurabileceği birçok yer vardır:

  • ADS destek grupları – Bir ASD destek grubuna katılmak, sizinle aynı zorluklarla uğraşan diğer ailelerle tanışmanın harika bir yoludur. Ebeveynler bilgi paylaşabilir, tavsiye alabilir ve duygusal destek için birbirlerine yaslanabilirler. Başkalarının yanında olmak ve sahip olunan deneyimlerini paylaşmak, birçok ebeveynin bir çocuğun teşhisini aldıktan sonra hissettiği izolasyonu azaltmada oldukça önemlidir.
  • Mola bakımı – Her ebeveynin ara sıra ara vermeye ihtiyacı vardır. Ve OSB’nin artan stresiyle başa çıkan ebeveynler için bu özellikle doğrudur. Geçici bakımda, başka bir bakıcı geçici olarak görevi devralır ve size birkaç saat, gün ve hatta hafta ara verir.
  • Bireysel, evlilik veya aile danışmanlığı – Stres, anksiyete veya depresyon size geliyorsa, kendi terapistinizi görmek isteyebilirsiniz. Terapi, hissettiğiniz her şey hakkında dürüstçe konuşabileceğiniz güvenli bir yerdir – iyi, kötü ve çirkin. Evlilik veya aile terapisi, otistik bir çocukla yaşamın zorluklarının eş ilişkinizde veya diğer aile üyeleriyle neden olduğu sorunları çözmenize de yardımcı olabilir.

Negibi sosyal içerik paylaşım sitesidir. Tüm hakları saklıdır izinsiz kullanılamaz ya da kopyalanamaz.