Jeomorfoloji nedir?Jeoloji Nedir?Haydi Gelin İki Bilim Dalını Yakından İnceleyelim!

Son güncelleme:

Coğrafi bir terim olan jeomorfoloji,jeoloji bilimiyle birçok noktada buluşur.Peki bu jeomorfoloji nedir? Jeoloji nedir? İkisi arasındaki farklılıklar nelerdir?

Kelime kökeni Antik Yunan’a dayanan jeomorfoloji yeryüzü şekillerinin tanımlanması ve oluşma süreçlerini araştırıp tanımlayan bilim dalıdır.Karalar üzerinde ve sualtında gelişen yer şekillerini inceler,oluşum ve evrimleri açıklar.Eski Yunanca “Ge” Dünya,”morphe” değişim,”logos” ise çalışma anlamına gelir.Türkçede yer şekli bilimi olarak da adlandırılır.Yardımcı dalı jeolojidir.

Jeomorfoloji yeryüzü şekillerini inceler ve oluşumları açıklar.

Bazı ülkelerde konusu bakımından yer kabuğunun yapısı ve dinamiğini incelerken(Amerika ve Kanada) bazı ülkelerde insan-doğal çevre arasındaki ilişkiyi inceler.(Türkiye ve Fransa)

Fiziki coğrafyanın alt dalı olan jeomorfolojinin konusu olan yer şekilleri iklim,sular ve doğal canlılarla beraber değerlendirilir.Jeolojik açıdan bakıldığında ise yer yapısı,yer şekilleri,iklim ve sular jeomorfolojiyi oluşturur.

Jeomorfolojinin yararlandığı birçok bilim dalı vardır;jeoloji,jeofizik,kimya,fizik,coğrafya,klimatoloji,jeokimya,pedoloji,oseanografya,istatistik ve kartografya gibi çeşitli bilim dalları jeomorfolojinin yararlandığı bilim dalları arasında yer alır.

Bu bilimle ilgilenen kimselere jeomorfolog denir.

Jeomorfologlar Dünya’nın toprak formlarını inceler.Aynı zamanda arazilerin geçmişlerini araştırırlar ve gelecekte gerçekleşebilecek değişiklikleri öngörebilirler.Bu değişiklikleri anlamak ve araştırmak için saha gözlemleri ve deneyler yaparlar.

Jeomorfoloji Alanları

Jeomorfoloji ilgilendiği alanlara göre dörde ayrılır.

Karst Jeomorfolojisi:Kireçtaşları üzerinde oluşan yeryüzü şekilleriyle ilgilenir.

Fluviyal Jeomorfoloji:Akarsuların oluşturduğu yer şekilleriyle ilgilenir.

Kıyı Jeomorfolojisi:Deniz ve göl kıyılarındaki yeryüzü şekilleriyle ilgilenir.

Buzul Jeomorfolojisi:Buzulların oluşturduğu yeryüzü şekilleriyle ilgilenir.

Su bilimine Hidrografya denir.

Peki jeomorfoloji denen bilim dalı neden bu kadar önemlidir?

  • Yeryüzü kütle hareketleri tarafından şekillendirilir.
    Yerşekilleri kayalar üzerinde etkili olan jeomorfolojik olaylara göre şekillenir.
  • Yeryüzünü oluşturan şekiller süreçte farklı faktörlerden etkilenir.
    Çeşitli faktörler jeomorfolojik süreçler kütle hareketleri üzerinde büyük bir etkiye sahiptir.
  • Yeryüzü dinamiktir.
    Yerşekilleri ve fiziki ortam zaman içinde değişiklik gösterir ve gelişir.
  • Fiziki ortamın dinamikleri karışıktır.
    Değişen koşullara ilave olarak dinamikler de yer şekilleri ve fiziki ortamın değişim ve gelişimine katkıda bulunabilir.
  • Fiziki ortam bizim için bir geçmiş arşividir.
    Fiziki ortam önceki kuşakların yerşekli tarihçesini bize sunar.
  • Yeryüzü giderek daha riskli hale gelmeye başlamıştır.
    Yeryüzü ortam değişikliklerinden etkilenir.Küresel ortam değişiklikleri ve insan faaliyerleri de giderek jeomorfolojik risklerin büyüklüğünü ve sıklığını arttırır.
  • Jeomorfolojik bilgiye ihtiyaç vardır.
    Ortamın korunması,muhafazası ve resterasyonu için çevre yönetimi açısından önemlidir.
Türkiye zengin jeomorfolojik özelliklere sahiptir.

Türkiye’nin Jeomorfolojik Özellikleri

Türkiye 1132m’lik ortalama yükseltisi,5000m’yi aşan yükseltileri ve iç tarafının denizlerle kaplı olması sebebiyle çok zengin yer şekillerine sahip bir ülkedir.Bu çeşitlilikte iç ve dış kuvvetlerin rolü çok büyüktür.

İç kuvvetler enerjisini mantodan alan ve yeryüzünde kıtaları,dağları,depremleri,volkanizmayı oluşturan kuvvetlerdir.İç kuvvetlerin oluşum sürecinde meydana gelen hareketlere tektonik hareket denir.

Dış kuvvetler ise enerjisini güneşten alan,yeryüzünü aşındırma,taşıma ve biriktirme yoluyla şekillendiren kuvvetlerdir.Dış kuvvetler iklim koşullarına göre etkisini gösterir.Göllerde rüzgar,soğuk iklimlerde buzullar,yağışlı bölgelerde ise akarsular etkili olur.

(Türkiye’nin)Jeomorfolojik harita,ülkemizin sınırları içinde bulunan yer şekillerinin taranması yoluyla gösterilmiş haritalardır.Kolayca ayırt edilebilmeleri için renklendirmelerle yapılır.Türkiye’de jeomorfoloji çok fazla gelişmiş değildir.Arkeolojik saha evriminin gösterilmesinde de rol oynar;erozyon tespiti,heyelan risk tespiti,su altında kalması muhtemel yerlerin tespiti ve yol yapımında çalışma göstermesi.

Türkiye Jeomorfolojik Haritası

Peki Jeomorfolog Nasıl Olunur?Hangi Özellikler Gerekir?

Jeomorfologların görevleri çalıştıkları yerlere göre farklılık gösterir.Kimi kurumlar hangi sahalarda maden,petrol bulunacağını saptarken kimi kurumlar tünel,köprü,yol yapımında yer kabuğunun uygunluğunu incelerler.
Mesleğin gerektirdiği birtakım özellikler vardır.Üst düzeyde akademik yetenek yanı sıra coğrafya yanında biyoloji,jeoloji gibi doğa,sosyoloji gibi toplum bilimlerine ilgi duyan,bu konuda istekli,açık havada çalışmaya fiziksel ve mental durumu uygun olan ve ekip çalışmasından hoşlanan kimseler olmaları gerekir.
Çalışma ve iş bulma olanakları çok kısıtlıdır.Öncelikle özel sektörde çalışma olanağı gibi bir olanak yoktur.Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü,Devlet Su İşleri,Doğal Afetler,İmar İskan Genel Müdürlüğü,Elektrikİşleri Etüd İdaresi,Karayolları Genel Müdürlüğü,Etibank,Meteoroloji,Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nde çalışma haklarına sahiptirler.Ortağretim Alan Öğretmenliği Tezsiz Yüksek Lisans Programını veya Milli Eğitim Bakanlığı Yüksek Öğretim Kurulu işbirliği ile açılan Pedagojik Formasyon Programını tamamlayanlar lise ve dengi okullarda Coğrafya öğretmeni olarak işe başlayabilirler.
Meslek eğitimi çeşitli üniversitelerde fen-edebiyat fakültelerinin Coğrafya programında verilir.Coğrafya bölümünün son sınıfında öğrenciler ki branşa ayrılır ve jeomorfolog ünvanını alabilirler.

Jeomorfolog olmak için sayısal okumanız gerekir.

Jeoloji Nedir?

Jeoloji ya da yer bilimi inceleme konusu yerkürenin dış kabuğunu oluşturan katı maddesi taşkürenin içeriğinin,yapısının,fiziksel özelliklerinin,tarihinin ve yer kabuğunu şekillendiren süreçlerin incelendiği bilim dalıdır.Dünyayı oluşturan birçok farklı unsur jeoloji bilim dalı altında incelenir.Bunun mesleğini yapan insanlara ise jeolog denir.

Jeoloji söcük olarak ilk kez Jean-Andre Deluc tarafından 1778 yılında kullanılmıştır.1779 yılında ise Horace-Benedict de Saussure tarafından sabir bir temel atılmıştır.Jeoloji sözcüğü Yunanca “ge” arz,dünya ve “logos”yani kelamdan köken almıştır.Türkçeye ise Fransızcadan geçmiştir.

Yerbilim genel olarak algılandığı biçimiyle tüm yeryuvarlağını değil,ortalama kalınlığı 35 km olan katı yerkabuğunu inceler.

Yerbilimciler Dünya’nın yaşının yaklaşıkla 4,6 milyar yıl olarak bulunmasına yardımcı olmuşlardır.Litosferin hareketli tektonik plakalara ayrıldığını tespit etmişlerdir.Aynı zamanda yerbilimciler dünyanın doğal kaynaklarının tespit ve idare edilmesine de yardımcı olurlar.Ayrıca birçok değerli taş ve birçok mineralle de ilgilenirler.

Jeolog olmak için ekip çalışmasına açık olmalısınız.

Jeolog,Dünya’yı ve onu şekillendiren süreçleri incelemekle sorumlu kişidir.Jeologlar tarafından elde edilen bilgiler madencilik,inşaat sondajı ve yakıt sondajı sahalarında kullanılırlar.Jeologlar,arazi ıslahı ve nükleer silahların test edilip kullanılmasında devlet için hizmet verebilirler.

Jeoloji mühendisi ise yerkürenin bugüne kadar geçirdiği yapısal değişimleri ve yerkabuğunun bugünkü durumunu inceleyen,yerleşim alanı ve diğer yapı türlerinin mühendislik yapılarıyla ilgilenen kişidir.

Jeoloji mühendislerinin birçok görevi bulunur.

Jeoloji biliminin incelediği birçok alan ve konu bulunur.
Dünyayı ve onu şekillendiren süreçler,madencilik alanları ve sahaları,inşaat ve yakıt sondajları,yeraltı su kaynakları,mineral ve kaya kalıntılarının toplanması,incelenmesi,ölçülmesi ve sınıflandırılması,doğalgaz ve petrol noktalarının tespiti için çalışmalar yapılır.

Türkiye jeolojik geçmişi zengin bir ülkedir.

Türkiye’nin Jeolojik Geçmişi

  • Türkiye’nin jeolojik gemişine bakıldığı zaman bütün jeolojik zamanlara ait araziilere sahip olduğu görülmektedir.Farklı jeolojik zamanlarda oluşmuş taş kömürü ve linyit yataklarının bir arada bulunması örnektir.
  • Türkiye kuzeyinde Avrasya Levhası,güneyinde ise Afrika ve Arabistan Levhaları ile çevrilidir.Arabistan Levhası ülkemizi her yıl 20mmkuzeye iterek Anadolu’nun yükselmesine,yılda 20-30mm batıya doğru hareket etmesine yol açar.
  • Masif araziler 1.Jeolojik zamanda oluşmuş sert ve oturmuş tabakalar olduğu çin deprem riski azdır.
  • Türkiye’nin genç jeolojik zamanda oluşması;depremlerin sık yaşanması,jeotermalin yaygın olması,yükselti ve engebenin fazla olması,akarsu akış hızıve aşındırmanın fazla olması,volkanik arazilerinin geniş yer kaplamasına neden olmuştur.

Paleozoyik(I.Zaman):Bu dönemde Zonguldak,Alanya,Anamur,Mardin,Aydın,Yıldız Dağları,Bitlis masif arazileri oluştu.Nemli iklim şartlarında oluşan ormanlar yer altında kalarak Zonguldak Taşkömürünü oluşturdu.

Mesozoyik(II.Zaman):Türkiye’de sualtı volkanizması Kuzey Anadolu Dağları’nda etkili oldu.Deniz altındaki Anadolu’nun birçok yerinde deniz canlılarına ait fosiller oluştu.

Seonozoyik(III.Zaman):Ege Denizi ve boğazlar oluştu.Boğazların oluşması ile göl olan Karadeniz deniz özelliği kazandı.Epirojenezle Anadolu toptan yükseldi.Anadolu’nun büyük kısmı kara haline geldi.Toros ve Kuzey Anadolu Dağları oluştu.Volkanik dağlar oluştu.

Türkiye’de farklı zamandan çıkarılan taşlara rastlamak mümkündür.

Jeoloji Ve Jeomorfoloji Arasındaki Farklar Nelerdir?

Jeoloji yer bilimi demek iken ve dünyada yaşanan levhasal ve tektonik olayları incelerken jeomorfoloji yer yüzünde oluşan şekilleri inceler.Morfolojinin anlamı biçim bilimi demektir.Levhasal ve tektonik olaylar veya doğal afetleri,rüzgar,sel gibi unsurların oluşturduğu yeryüzü şekillerini inceler.Yani kısaca jeoloji yerin yapısını incelerken jeomorfoloji yeryüzü şekillerini incelemektir.Ayrıca jeoloji jeomorfolojinin alt dalıdır.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Negibi sosyal içerik paylaşım sitesidir. Tüm hakları saklıdır izinsiz kullanılamaz ya da kopyalanamaz.